Gezegenler

Güneş Sistemi'nin en küçük ve en hızlı gezegeni olan Merkür, Güneş'e olan yakınlığıyla hem en yüksek hem de en düşük yüzey sıcaklıklarını yaşayan çarpıcı bir gök cismidir. Gündüz 430°C'ye ulaşan sıcaklık, geceleri -180°C'ye kadar düşer. Bunun nedeni atmosferinin olmaması; Merkür, güneş ışınlarını depolayamaz ve saçamaz. Yüzeyi, dev kraterlerle kaplıdır; bunların en büyüğü Caloris Havzası, 1.550 km genişliğiyle baş döndürücü bir çarpma izini temsil eder. Merkür 88 günde bir yılını tamamlar, ancak kendi ekseni etrafında o denli yavaş döner ki bir Merkür günü yaklaşık 59 Dünya gününe eşittir. Antik geleneklerde "haber habercisi" olarak bilinen Merkür, tüccarların, şairlerin ve değirmencilerin koruyucusuydu.

Güneş Sistemi'nin ikinci gezegeni ve Dünya'ya en yakın komşusu olan Venüs, gökyüzündeki en parlak doğal nesne sıfatını güneş ve ayın ardından taşır. Yoğun karbondioksit atmosferi ve sülfürik asit bulutlarıyla kaplı olan Venüs, seraya benzer bir etkiyle yüzey sıcaklığını ortalama 465°C'de tutar; Merkür'den bile daha sıcak bir gezegendir. Venüs, Güneş Sistemi'ndeki gezegenlerin aksine saat yönünde döner, yani Venüs'te Güneş batıdan doğar. Yaklaşık 243 Dünya günü olan bu dönüş süresi, Venüs'ün yıl uzunluğunu (225 gün) aşar. Parlak beyaz-sarımsı görünümüyle sabah veya akşam yıldızı olarak tanınan Venüs, tarih boyunca aşk ve güzellik tanrıçasının simgesi olmuştur.

Kızıl Gezegen olarak bilinen Mars, yüzeyindeki demir oksidin verdiği turuncu-kırmızı renkle hemen tanınır. Güneş Sistemi'nin en yüksek volkanı olan Olympus Mons, 21 km yüksekliğiyle Everest'in üç katına ulaşırken Valles Marineris kanyonu, 4.000 km uzunluğuyla ABD'nin enine boyuna yayılmış Grand Canyon'u cüce bırakır. Mars'ta mevsimler vardır ama Dünya'nın iki katı uzunluğunda sürer. Polarlarda donmuş karbon dioksit ve su buzu kapları bulunur ve araştırmalar geçmişte akıcı suyun yüzeyde var olabileceğine işaret eder. Phobos ve Deimos adlı iki küçük uydusu olan Mars, Dünya'ya en çok benzeyen gezegen olup Mars'ta insan yerleşimi hedeflenmektedir.

Güneş Sistemi'nin tartışmasız devler devleti olan Jüpiter, kütlesiyle tüm diğer gezegenlerin toplamının 2,5 katından fazladır. Çapı Dünya'nın yaklaşık 11 katına, hacmi ise 1.300 Dünya'ya eşdeğerdir. Uzun yıllardır gözlemlenen Büyük Kırmızı Nokta, 3 Dünya büyüklüğünde süregelen devasa bir atmosfer fırtınasıdır. Jüpiter hidrojen ve helyum gibi uçucu gazlardan oluşur; yeryüzü yoktur. Bu "başarısız yıldız" olarak da nitelenir çünkü kütlesi yaklaşık 80 kat daha fazla olsaydı nükleer füzyona başlayabilirdi. 95 bilinen uydusu bulunan Jüpiter'in Europa'sında yaşam barındıran buzaltı okyanusu bulunduğu tahmin edilmektedir.

Güneş Sistemi'nin ikinci büyük gezegeni ve halkaları ile efsaneleşmiş olan Satürn, kozmik büyüklüğün zarifliğini en iyi temsil eden göksel cisimdir. Çapı Dünya'nın 9,5 katı, kütlesi 95 katı olan Satürn, o denli az yoğundur ki hipotetik olarak dev bir suya bırakılsaydı yüzerdi. Ana halkaları buz parçacıkları ve kaya yığıntılarından oluşur, dışarıdan bakıldığında katı görünse de aslında trilyonlarca ayrı parçadan oluşan bir halkalar sistemidir. Titan uydusu, kalın nitrojen atmosferi ve yüzeyindeki sıvı metan gölleriyle astrobiyoloji açısından en ilgi çekici nesnelerden biridir. Satürn'ün 146 bilinen uydusu vardır; Mimas uydusu "Ölüm Yıldızı"na olan benzerliğiyle ünlüdür.

Güneş Sistemi'nin "yan yatan devi" olarak anılan Uranüs, ekseninin yatay açısıyla (97,77°) tüm diğer gezegenlerden farklılaşır; bu nedenle kutupları ekvatorundan daha fazla güneş ışığı alır. Mavi-yeşil rengi, atmosferindeki metan gazının kırmızı ışığı absorbe etmesinden kaynaklanır. Uranüs, yılın belirli dönemlerinde kutup bölgesi tam 42 yıl boyunca güneş görür ya da tamamen karanlıkta kalır. Çok soğuk (-224°C) bir "buz devi" olan Uranüs'te su, amonyak ve metan gibi maddelerin buz halinde bulunduğu tahmin edilir. 27 bilinen uydusu vardır; hepsine Shakespeare karakterlerinin isimleri verilmiştir: Ariel, Umbriel, Titania, Oberon, Miranda...

Güneş Sistemi'nin en uzak ve gizemli gezegeni olan Neptün, çıplak gözle görülemeyen ve yalnızca matematiksel hesaplamalarla keşfedilen ilk gök cismidir (1846). Koyu mavi rengi, atmosferindeki metan gazının kırmızı ışınları absorbe etmesinden kaynaklanır. Yüzey rüzgarları 2.100 km/s'ye ulaşabilen Neptün, Güneş Sistemi'nin en sert meteorolojisine sahip gezegendir. Her 165 yılda bir Güneş'in etrafında tamamladığı yörüngesi, Neptün'ün keşfedildiğinden bu yana henüz bir tam tur attığı anlamına gelir. Triton uydusu, ters yönde dönen nadir bir uydudur ve zamanla Neptün'ün yerçekimiyle parçalanarak yeni halkalar oluşturabileceği öngörülmektedir.

Artık resmi olarak "cüce gezegen" olarak sınıflandırılan Plüton, 2006'ya kadar Güneş Sistemi'nin 9. gezegeni sayılıyordu. 5,9 milyar km uzaklıkta ve son derece soğuk (-240°C) olan Plüton'un yüzeyinde donmuş nitrojen, metan ve karbon monoksit kapları yer alır. En çarpıcı özelliği, kalp biçimini andıran Tombaugh Regio adlı parlak bölgedir: bu bölge, buzun yeniden yoğunlaşmasıyla sürekli tazelen devasa bir azot ovasıdır. Plüton'un uydusu Charon, Plüton'un yarı büyüklüğündedir ve ikisi birbirini kilitlenmiş şekilde yüzleşerek döner. New Horizons uzay aracının 2015'te gerçekleştirdiği yakın geçiş, bu ezoterik gezegeni ilk kez net fotoğraflarla insanlığın önüne serdi.